افعال اختيارى ما از لحاظ حسن و قبح به سه قسم منقسم مىشوند : 1 - برخى از افعال و عناوين حسن يا قبحشان ذاتى است يعنى اين عنوان فى نفسه داراى حسن يا قبح است به عبارت ديگر اين عنوان تمام الموضوع است براى حكم به حسن يا قبح به عبارت سوم اين عنوان علت تامه است براى حكم به حسن يا قبح و مادامىكه اين عنوان صادق باشد حكم به حسن يا قبح هست از قبيل عنوان عدل كه حسن ذاتى دارد و عنوان ظلم كه قبح ذاتى دارد و هكذا عنوان اطاعت و معصيت مولى و . . . 2 - برخى از افعال مقتضى حسن يا قبح‌اند يعنى عنوان يك عنوانى است كه لو خلّى و طبعه خواهان حسن و قبح است ولى تا مادامىكه مانعى جلو آن را نگيرد پس اگر مانعى آمد آن حسن يا قبح تبديل مىشود مثل عنوان صدق و كذب و تعظيم و تحقير صديق و . . . 3 - پاره‌اى از عناوين حسن و قبحشان بالوجوه و الاعتبارات است يعنى خود عنوان لو خلّى و طبعه نه حسن دارد و نه قبح ولى به اعتبارى حسن پيدا مىكند و به اعتبارى ديگر قبح پيدا مىكند همانند ضرب اليتيم كه اگر براى تشفى باشد قبيح است و اگر براى تاديب باشد حسن است [ تفصيل مطلب را در جلد دوم شرح اصول فقه آورده‌ام ] با حفظ اين مقدّمه مرحوم شيخ مىفرمايد : اولا ما قبول نداريم كه قبح تجرى ذاتى نباشد بلكه مىگوئيم : عنوان تجرى و انقياد همانند عنوان اطاعت و معصيت از عناوينى هستند كه داراى حسن و قبح ذاتى هستند يعنى مادامىكه بر عملى عنوان انقياد صدق مىكند محال است كه متصف به قبح شود و مادامىكه بر يك عملى عنوان تجرى صدق مىكند محال است كه متصف به حسن شود بلكه تجرى هميشه قبيح است مگر تجرى نباشد و انقياد هميشه حسن است مگر انقياد نباشد و دليل